Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Hormonen

SHBG: normaalwaarden, te hoog en te laag

SHBG staat voor geslachtshormoonbindend globuline, in het Engels sex hormone binding globulin. Het is een eiwit dat de lever aanmaakt. SHBG bindt testosteron stevig en oestradiol wat losser.

Hormoon dat aan SHBG gebonden zit, kan niet in de weefsels werken. Daarmee bepaalt SHBG hoeveel van uw totale testosteron werkelijk beschikbaar is. SHBG is zelf geen geslachtshormoon, maar een transporteiwit.

De uitslag wordt gemeten in nmol/l. De normaalwaarden verschillen per geslacht en per leeftijd, en bij mannen stijgt SHBG naarmate zij ouder worden. Een SHBG hoort daarom samen met de totale testosteron te worden beoordeeld, niet los.

Beoordeling door arts inbegrepen

Referentiewaarden

Bekijk de waarde die voor jou geldt:

Kies man of vrouw — dit bereik verschilt per geslacht.

Vul je leeftijd in — dit bereik verandert met de leeftijd.

Dit bereik hangt ook af van bijvoorbeeld cyclusfase of afnamemateriaal; de gemarkeerde rijen gelden voor jouw groep.

Jouw referentiewaarde
nmol/l
18,3 128 nmol/l
Referentiewaarden per groep, in nmol/l
Man · 20–49 jaar 18,3–54,1 nmol/l
18,3 54,1
Man · 50 jaar en ouder 20,6–76,7 nmol/l
20,6 76,7
Vrouw · 20–49 jaar 32,4–128 nmol/l
32,4 128
Vrouw · 50 jaar en ouder 27,1–128 nmol/l
27,1 128
18,3 128 nmol/l

Bijsluiterwaarde: 5e-95e percentiel per subgroep (n = 241 mannen 20-49 jaar; 174 mannen 50 jaar en ouder; 166 vrouwen 20-49 jaar; 177 vrouwen 50 jaar en ouder), bij nuchtere bloedafname tussen 06.30 en 14.00 uur. Het referentiecohort bestond uit niet-zwangere volwassenen met een BMI van 30 of lager die geen anticonceptie of relevante medicatie gebruikten. Een hormoonreferentiewaarde is assay-specifiek; deze waarden gelden voor de Roche Elecsys-methode (CE-bijsluiter). Belangrijk bij de interpretatie: SHBG hangt samen met de lichaamssamenstelling — gewicht, BMI en middel-heupratio hangen omgekeerd samen met SHBG, en een verlaagd SHBG wordt gezien bij overgewicht, insulineresistentie en hypothyreoidie. De pil, zwangerschap en hyperthyreoidie verhogen SHBG juist, en hormoontherapie na de menopauze verandert SHBG afhankelijk van de toedieningsvorm. Gebruikt u anticonceptie of hormoontherapie, of bent u zwanger, dan is deze referentiewaarde niet op u van toepassing.

Bron: Roche Diagnostics Referentiepopulatie: Roche referentiecohort (Elecsys SHBG bijsluiter CE, studie CIM 000669; nuchter, BMI 30 of lager, niet zwanger, geen anticonceptie)

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Check je eigen waarde

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): wat deze test meet

SHBG is een eiwit dat in de lever wordt gemaakt. De volledige naam is geslachtshormoonbindend globuline. In het Engels heet het sex hormone binding globulin, en die naam beschrijft precies wat het doet. Het bindt geslachtshormonen en vervoert ze door het bloed.

SHBG bindt niet alle hormonen even sterk. Testosteron wordt stevig gebonden, oestradiol duidelijk losser. Hormoon dat aan SHBG vastzit, is niet actief.

Het kan de cel niet in en doet op dat moment niets. Alleen het vrije deel, plus het losjes aan albumine gebonden deel, is beschikbaar voor de weefsels.

Daarom meet een SHBG-bepaling niet een hormoon, maar de transportcapaciteit eromheen. Dat onderscheid is belangrijk. SHBG is zelf geen geslachtshormoon en veroorzaakt zelf geen klachten. Het bepaalt wel hoe een hormoonuitslag gelezen moet worden.

De uitslag wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/l). De referentiewaarden hieronder komen van de fabrikant van de Roche Elecsys-bepaling. Zij zijn afgeleid van 415 mannen en 343 vrouwen. Het cohort bestond uit gezonde volwassenen zonder overgewicht, niet zwanger, en zonder anticonceptie of relevante medicatie.

GroepReferentiewaarde
Man, 20-49 jaar18,3 – 54,1 nmol/l
Man, 50 jaar en ouder20,6 – 76,7 nmol/l
Vrouw, 20-49 jaar32,4 – 128 nmol/l
Vrouw, 50 jaar en ouder27,1 – 128 nmol/l

Let op de leeftijdsgrens in beide kolommen. SHBG is bij beide geslachten leeftijdsgebonden, en bij mannen stijgt de waarde met de jaren. De bovengrens voor mannen loopt daardoor van 54,1 op naar 76,7 nmol/l. Wie een uitslag van een oudere man tegen de jongere band legt, leest een normale waarde als verhoogd.

De referentiewaarden verschillen bovendien per laboratorium en per analyseplatform. Dat is bij SHBG geen detail: verschillende laboratoria hanteren merkbaar andere banden. Houd daarom altijd de referentiewaarden aan die op uw eigen labverslag staan.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): waarom deze waarde ertoe doet

De belangrijkste reden om SHBG te meten is dat een totale testosteron zonder SHBG in twee richtingen kan misleiden. Dat is geen randgeval, maar de kern van deze bepaling.

Bij een lage SHBG is er minder transporteiwit. De totale testosteron daalt daardoor mee, terwijl het vrij testosteron normaal kan blijven. De uitslag oogt laag, maar de beschikbare hormoonvoorraad is dat niet per se.

Bij een hoge SHBG gebeurt het omgekeerde. De totale testosteron wordt kunstmatig opgetild, terwijl het vrije deel juist daalt. De uitslag oogt geruststellend, terwijl er minder werkzaam hormoon is.

Wat verlaagt SHBG? Overgewicht en insulineresistentie zijn de belangrijkste oorzaken, via een verhoogd insulinegehalte. Verder diabetes type 2, een traag werkende schildklier, glucocorticoïden, androgenen en anabole steroïden, en leververvetting.

Wat verhoogt SHBG? Het stijgt met de leeftijd en bij een snel werkende schildklier. Orale oestrogenen verhogen SHBG duidelijk, dus de combinatiepil en orale hormoontherapie.

Toediening via de huid doet dat niet, en dat verschil is groot. Verder levercirrose, anorexia, langdurig sterk verlaagde energie-inname, en sommige anti-epileptica.

SHBG is daarnaast een metabole waarde op zichzelf. Een lage SHBG hangt in grote bevolkingsonderzoeken samen met een hoger risico op het ontwikkelen van diabetes type 2. Dat geldt voor beide geslachten, en het is ook gevonden in genetisch onderzoek.

Het gaat om een verband binnen groepen. Het is uitdrukkelijk geen voorspelling over één persoon, en een lage SHBG stelt geen diagnose.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): zo bereid je je voor

  1. Liefst in de ochtend

    Aanbevolen

    In de ochtend geprikt is deze waarde het best te vergelijken met de referentiewaarden. Plan de afname als het kan vóór 10:00.

  • Water drinken mag altijd. Drink vooraf gewoon, dat maakt het prikken makkelijker.
  • Neem je medicijnen gewoon in, tenzij je eigen arts iets anders heeft gezegd.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): wanneer is meten zinvol?

SHBG is zinvol wanneer een testosteronuitslag niet past bij de klachten. Dat is de meest voorkomende reden. Een man met vermoeidheid, weinig zin in seks of verlies van spierkracht kan een totale testosteron binnen de normaalwaarden hebben. Zonder SHBG is dan niet te zeggen of het vrij testosteron ook normaal is.

De bepaling is ook zinvol bij overgewicht, insulineresistentie of diabetes type 2. Bij die aandoeningen is de SHBG vaak verlaagd, waardoor de totale testosteron structureel laag uitvalt.

Bij vrouwen is er een tweede reden. Wie de pil gebruikt of orale hormoontherapie krijgt, heeft doorgaans een duidelijk verhoogde SHBG. Een testosteronuitslag die tijdens dat gebruik is afgenomen, is zonder SHBG lastig te duiden.

Vraag SHBG daarom in principe samen met de totale testosteron aan. Uit dat paar kan het vrij testosteron worden berekend, en pas dan is het beeld compleet. Een losse SHBG beantwoordt zelden de vraag die iemand werkelijk heeft.

Voor de afname zelf geldt geen strikte voorwaarde: SHBG kent geen sterk dagritme. De totale testosteron wél. Die hoort in de ochtend te worden geprikt, tussen ongeveer 07:00 en 10:00 uur. Omdat de twee samen worden aangevraagd, is de ochtend dus het praktische moment.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een lage SHBG geeft zelf geen klachten. SHBG is een transporteiwit, geen hormoon, en veroorzaakt op zichzelf niets. De betekenis zit in wat eronder ligt en in wat het met de testosteronuitslag doet.

Een lage SHBG wijst meestal op een metabole oorzaak. Overgewicht, insulineresistentie, diabetes type 2 en leververvetting staan bovenaan. Een traag werkende schildklier kan het ook verlagen, net als glucocorticoïden en androgenen.

Klachten die daarbij passen, komen dus van die onderliggende situatie. Bij mannen is er een extra reden om een lage SHBG serieus te nemen. Doordat de totale testosteron meedaalt, kan een arts die uitslag als laag beoordelen terwijl het vrij testosteron normaal is.

Bij oudere mannen speelt bovendien de leeftijdsband: hun ondergrens ligt op 20,6 nmol/l en niet op 18,3. Een waarde van 19 is bij een man van zestig dus verlaagd, terwijl die tegen de verkeerde band normaal lijkt.

Hoge waarden

Ook een hoge SHBG geeft op zichzelf geen klachten. Wat telt, is het effect op het vrije hormoon en de oorzaak erachter. Bij een hoge SHBG zit een groter deel van het testosteron gebonden.

Het vrij testosteron daalt daardoor, terwijl de totale waarde juist normaal of zelfs hoog oogt. Iemand kan dus klachten hebben die bij weinig werkzaam testosteron passen, met een geruststellende totaaluitslag op papier. De meest voorkomende oorzaken zijn goed te achterhalen.

Orale oestrogenen verhogen SHBG duidelijk, dus de combinatiepil en orale hormoontherapie; toediening via de huid doet dat niet. Een snel werkende schildklier verhoogt het eveneens. Verder levercirrose, anorexia en langdurig sterk verlaagde energie-inname.

En SHBG stijgt met de leeftijd, vooral bij mannen. Een verhoogde SHBG is daarom zelden de conclusie. Het is de aanwijzing dat het vrij testosteron berekend moet worden voordat er iets zinnigs over de hormoonstatus te zeggen valt.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): wat te doen bij een afwijkende waarde

Man

Bij laag

Laag SHBG kan wijzen op metabool syndroom, obesitas of insulineresistentie. Focus op gewichtsverlies, beweging en metabole gezondheidsoptimalisatie.

Bij hoog

Hoog SHBG kan symptomen veroorzaken ondanks normaal testosteron. Overweeg hyperthyreoïdie evaluatie en consultatie met endocrinoloog.

Vrouw

Bij laag

Laag SHBG kan wijzen op PCOS, insulineresistentie of metabool syndroom. Overweeg gewichtsbeheersing, laag-glycemisch dieet en PCOS evaluatie.

Bij hoog

Hoog SHBG kan vrije hormoenbeschikbaarheid verminderen. Overweeg schildklierevaluatie en voedingsbeoordeling.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): leefstijl en deze waarde

SHBG is geen waarde die u rechtstreeks bijstuurt. Het is een afspiegeling van uw stofwisseling, uw schildklierfunctie, uw leverfunctie en uw medicatie. Wie de SHBG wil zien veranderen, verandert die onderliggende situatie.

De sterkste aangrijpingspunten liggen bij een verlaagde SHBG. Een verlaagde SHBG hangt vooral samen met overgewicht en insulineresistentie, via een chronisch verhoogd insulinegehalte. Verbetering van de insulinegevoeligheid gaat in de regel samen met een stijgende SHBG. Gewichtsverlies, meer beweging en meer spiermassa werken alle drie op diezelfde route.

Alcohol en leververvetting zijn een tweede aangrijpingspunt. SHBG wordt in de lever gemaakt, dus de leverfunctie doet ertoe.

Aan de andere kant staan factoren die u niet als leefstijl moet behandelen. Een verhoogde SHBG door de pil of door orale hormoontherapie is een normaal en verwacht effect van dat middel. Dat is geen probleem dat opgelost moet worden.

Verander nooit zelf een voorgeschreven medicijn om een bloedwaarde te beïnvloeden. Bespreek dat altijd eerst met uw arts.

Een enkele SHBG-uitslag zegt bovendien minder dan de richting over meerdere metingen. Wie iets verandert, meet het beste opnieuw na enkele maanden, in dezelfde omstandigheden en bij voorkeur in hetzelfde laboratorium.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline): veelgestelde vragen

Is SHBG zelf een geslachtshormoon?

Nee. SHBG is een eiwit dat de lever aanmaakt, geen geslachtshormoon. Voluit heet het geslachtshormoonbindend globuline.

Het bindt testosteron en oestradiol en vervoert ze door het bloed. Gebonden hormoon is niet actief. SHBG bepaalt daarmee hoeveel hormoon werkelijk beschikbaar is, maar doet zelf niets in de weefsels.

Waarom wordt SHBG samen met testosteron geprikt?

Omdat de totale testosteron zonder SHBG in twee richtingen kan misleiden. Een lage SHBG trekt de totale waarde omlaag terwijl het vrije deel normaal blijft. Een hoge SHBG tilt de totale waarde op terwijl het vrije deel daalt. Uit het paar wordt het vrij testosteron berekend, en dat getal is de eigenlijke vraag.

Waarom verschilt de normaalwaarde per leeftijd?

SHBG is bij beide geslachten leeftijdsgebonden, en bij mannen stijgt de waarde met de jaren. Voor mannen tot 50 jaar geldt 18,3 tot 54,1 nmol/l, daarboven 20,6 tot 76,7 nmol/l. Bij vrouwen loopt de ondergrens juist iets terug, van 32,4 naar 27,1 nmol/l. Eén band voor een heel geslacht klopt dus niet.

Verhoogt de pil de SHBG?

Ja, en vaak fors. Orale oestrogenen verhogen SHBG duidelijk, dus de combinatiepil en orale hormoontherapie. Daardoor daalt het vrije androgeengehalte.

Toediening via de huid, bijvoorbeeld een pleister of gel, heeft dat effect niet of veel minder. Een testosteronuitslag die tijdens pilgebruik is afgenomen, hoort met de SHBG erbij te worden gelezen.

Wat betekent een lage SHBG?

Meestal wijst het op een metabole oorzaak. Overgewicht en insulineresistentie zijn de belangrijkste, via een verhoogd insulinegehalte. Ook diabetes type 2, leververvetting, een traag werkende schildklier, glucocorticoïden en androgenen verlagen SHBG.

Een lage SHBG stelt zelf geen diagnose. Het is een aanwijzing dat de rest van het beeld erbij hoort.

Kunt u met SHBG diabetes voorspellen?

Nee. In grote bevolkingsonderzoeken hangt een lage SHBG samen met een hoger risico op diabetes type 2, bij beide geslachten. Dat is een verband binnen groepen, geen voorspelling over één persoon.

Een SHBG-uitslag stelt geen diagnose en zegt niet of u diabetes krijgt. Bespreek een afwijkende waarde altijd met uw arts.

Moet u nuchter zijn voor een SHBG-bepaling?

Voor SHBG zelf is dat niet nodig, want de waarde kent geen sterk dagritme. De totale testosteron wél, en die wordt vrijwel altijd in dezelfde buis bepaald. Die hoort tussen ongeveer 07:00 en 10:00 uur te worden geprikt. In de praktijk is de ochtend daarom het beste moment voor beide.

Testproducten

Deze marker is opgenomen in de volgende testpanelen.

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline)

€44,-