Hematocriet waarde: normaalwaarden en betekenis

Hematocriet is het volumeaandeel van uw bloed dat uit rode bloedcellen bestaat. Bloed bestaat grofweg uit plasma en cellen. De rode bloedcellen vormen daarvan verreweg het grootste deel.

Een hematocriet waarde van 0,45 l/l betekent dus dat 45 procent van uw bloedvolume uit rode cellen bestaat.

Vroeger werd de bepaling gedaan door bloed te centrifugeren en de laag rode cellen af te lezen. Moderne celtellers werken anders. Zij berekenen de waarde uit het aantal rode bloedcellen maal het gemiddelde celvolume, de MCV.

Star-shl vermeldt bij deze bepaling dan ook letterlijk "Methode: Berekening". Dat verklaart een eigenschap die vaak wordt gemist. Elk meetartefact dat de MCV verschuift, verschuift uw hematocriet mee.

Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per meetmethode. Star-shl publiceert voor de bepaling hematocriet (code BH01, EDTA-bloed) de onderstaande waarden. Als bron noemt het laboratorium het Handboek medische laboratoriumdiagnostiek.

Kinderen hebben dus een andere band dan volwassenen. Pasgeborenen liggen daar in de eerste maanden nog ruim boven. Houd daarom altijd het bereik aan dat op uw eigen uitslag staat.

Tussen hematocriet en hemoglobine bestaat een bruikbare vuistregel. Het hematocrietpercentage ligt ongeveer op drie maal het hemoglobine in g/dl. Nederland rapporteert hemoglobine echter in mmol/l.

Reken dan eerst om: mmol/l maal 1,61 geeft g/dl. Wijkt de verhouding daarna sterk af, dan is dat zelf een aanwijzing.

Hematocriet meet een concentratie, geen hoeveelheid. Dat onderscheid bepaalt vrijwel elke interpretatiefout die met deze waarde wordt gemaakt. De uitslag is een verhouding tussen cellen en plasma.

Verandert het plasma, dan verandert de uitslag, ook als het aantal rode cellen gelijk blijft.

Uitdroging is daarvan het duidelijkste voorbeeld. Te weinig drinken, een sauna, een zware zweetsessie of een plaspil verkleinen het plasmavolume. De cellen staan dan dichter op elkaar en de hematocriet waarde stijgt.

Er is geen enkele rode bloedcel bij gekomen. Dit is de meest voorkomende reden voor een schijnbaar te hoge uitslag.

Hetzelfde geldt omgekeerd. Overvulling met vocht verlaagt de waarde. In de zwangerschap gebeurt dat fysiologisch: het plasmavolume stijgt sneller dan de rode celmassa.

Ook bij goed getrainde duursporters zet het plasmavolume uit. Beide groepen zien een lagere hematocriet waarde zonder dat er iets mis is.

Blijft een verhoogde waarde bestaan bij goede hydratatie, dan zijn er andere verklaringen. Roken belast het bloed chronisch met koolmonoxide en verhoogt de aanmaak. Slaapapneu en chronische longziekte doen dat via een lager zuurstofgehalte.

Verblijf of training op hoogte werkt langs dezelfde route. Testosterontherapie, anabolen en EPO verhogen de waarde rechtstreeks. Een primaire beenmergoorzaak zoals polycythaemia vera is zeldzaam en vraagt beoordeling door een arts.

Een verlaagde waarde heeft dezelfde differentiaaldiagnose als een laag hemoglobine. Bloedverlies, een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur, afbraak van rode cellen, chronische ziekte en verminderde nierfunctie horen daarbij. Verdunning komt daar als aparte oorzaak bij.

Eén tijdsaspect is klinisch belangrijk. Direct na een acute bloeding daalt de hematocriet waarde nog niet. U verliest plasma en cellen in dezelfde verhouding, dus de concentratie blijft eerst gelijk.

Pas als het lichaam vocht naar de bloedbaan verplaatst, zakt de waarde. Dat kost uren. Een normale uitslag vlak na een bloeding sluit bloedverlies dus niet uit.

Hematocriet wordt zelden apart aangevraagd. De bepaling hoort bij het bloedbeeld en komt uit dezelfde EDTA-buis als hemoglobine, de rode bloedcellen en de MCV. Dat is ook de manier waarop de uitslag het best te lezen is.

Gebruikelijke aanleidingen zijn klachten die bij bloedarmoede passen. Denk aan aanhoudende vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, bleekheid of duizeligheid. Ook het omgekeerde beeld is een reden: hoofdpijn, een rood gezicht of jeuk na een warme douche.

Daarnaast wordt de waarde gevolgd bij bekende aandoeningen. Nierziekte, chronische longziekte en slaapapneu horen in die groep. Bij testosterontherapie is periodieke controle van de hematocriet waarde standaard beleid.

De voorbereiding bepaalt hoe bruikbaar de uitslag is. Drink op de ochtend van de afname normaal. Vermijd een zware zweetsessie of sauna in de uren ervoor.

Beide verhogen de waarde kunstmatig.

Ook de afname zelf telt mee. Lang staan of zitten voor de prik geeft hemoconcentratie. Een strak aangelegde stuwband doet hetzelfde.

De uitslag kan daardoor enkele procenten hoger uitvallen dan bij liggend afgenomen bloed. Herhaalt u de meting, kies dan een vergelijkbaar tijdstip en dezelfde omstandigheden.