Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Vitamines

Vitamine D Bloedtest

Vitamine D is een vetoplosbare vitamine. Het regelt vooral de opname van calcium en fosfaat uit de darm. Daarmee is het bepalend voor de botstofwisseling.

De huid maakt het aan onder invloed van zonlicht. Voeding en supplementen leveren een kleiner deel.

Beoordeling door arts inbegrepen

Wanneer is deze waarde afwijkend?

Bekijk de waarde die voor jou geldt:

Kies man of vrouw — dit bereik verschilt per geslacht.

Vul je leeftijd in — dit bereik verandert met de leeftijd.

Dit bereik hangt ook af van bijvoorbeeld cyclusfase of afnamemateriaal; de gemarkeerde rijen gelden voor jouw groep.

tot 69 jaar Jouw groep

Afkapwaarden per uitslag, in nmol/l
Uitslag Waarde (nmol/l)
Tekort < 30
Voldoende ≥ 30

70 jaar en ouder Jouw groep

Afkapwaarden per uitslag, in nmol/l
Uitslag Waarde (nmol/l)
Ernstig tekort < 35
Tekort 35–50
Voldoende ≥ 50

Nederlandse richtlijnen zijn het niet eens over deze grens. Het Zorginstituut stelt vast: "Er ontbreekt een eenduidige grens voor vitamine D-deficiëntie" (2022). Wij volgen de Gezondheidsraad, het NHG en het Farmacotherapeutisch Kompas. De NVKC hanteert 50 nmol/l voor iedereen; de osteoporoserichtlijn hanteert 50 nmol/l bij verhoogd fractuurrisico.

Bron: Gezondheidsraad Referentiepopulatie: Nederlandse bevolking (Gezondheidsraad 2012)

Bron: Zorginstituut Nederland Referentiepopulatie: Nederlandse bevolking (Gezondheidsraad 2012)

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Vitamine D (25-OH): wat deze test meet

Deze test meet 25-hydroxyvitamine D (25-OH-D) in het bloed. Dat is de opslagvorm van vitamine D. Het is ook de enige vorm die iets zegt over de voorraad in je lichaam. De uitslag staat in nmol/l.

25-OH-D heeft een halfwaardetijd van twee tot drie weken. De uitslag weerspiegelt daarom de aanvoer van de afgelopen maanden, niet die van gisteren.

De actieve vorm heet 1,25-dihydroxyvitamine D. Die wordt bewust niet gemeten. Ze heeft een halfwaardetijd van enkele uren en wordt strak geregeld door parathormoon (PTH).

Bij een tekort schakelt het lichaam de omzetting juist bij. De actieve waarde kan dan normaal of zelfs verhoogd zijn terwijl de voorraad leeg is. Een 1,25-bepaling bij een vermoed tekort is daarom de klassieke misgreep.

Het rapport hoort de totale 25-OH-D te geven, dus D2 plus D3. Dat telt voor wie een plantaardig D2-product gebruikt. Sommige immunoassays meten D2 namelijk onvolledig.

Vitamine D (25-OH): waarom deze waarde ertoe doet

Vitamine D regelt de opname van calcium en fosfaat uit de darm. Daarmee is het bepalend voor de botstofwisseling. Zakt de voorraad, dan daalt de calciumopname en stijgt PTH. Het lichaam haalt vervolgens calcium uit het bot om de bloedspiegel op peil te houden.

De Gezondheidsraad hanteert hier geen laboratoriumreferentiewaarde, maar beslisgrenzen. Die verschillen per leeftijd.

25-OH-DOnder de 70 jaar70 jaar en ouder
Onder 30 nmol/lDeficientieDeficientie
30 tot 50 nmol/lInsufficientieDeficientie
50 tot 75 nmol/lToereikend voor botbehoudToereikend, maar onder de streefwaarde bij valrisico
Boven 75 nmol/lGeen aangetoonde meerwaardeGewenst bij kwetsbare ouderen met valrisico

De drempel verschuift dus op je zeventigste. Dezelfde 40 nmol/l heet insufficientie bij een vijfenveertigjarige. Bij een vijfenzeventigjarige heet datzelfde getal deficientie.

Boven 75 nmol/l is het bewijs voor harde klinische uitkomsten beperkt. Een hogere waarde is geen doel om na te jagen.

De uitslag wordt zelden alleen beoordeeld. Calcium, fosfaat en PTH horen erbij. Een lage 25-OH-D met een verhoogd PTH wijst op secundaire hyperparathyreoidie. Dat weegt klinisch zwaarder dan het vitamine D-getal op zichzelf.

Vitamine D (25-OH): wanneer is meten zinvol?

Een bepaling is zinvol bij klachten die bij een tekort passen. Denk aan spierzwakte in de bovenbenen, moeite met opstaan of botpijn.

Ook zonder klachten kan meten nuttig zijn bij een bekende risicofactor. Weinig daglicht, een donkere huid, bedekkende kleding, vetmalabsorptie of enzyminducerende medicatie horen daarbij.

De maand bepaalt wat je meet. Een bepaling in september toont de zomertop. Een bepaling in februari of maart toont het laagste punt van het jaar. Wil je twee uitslagen vergelijken, kies dan dezelfde maand.

Vitamine D (25-OH): klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een lage voorraad geeft lang geen klachten. Zijn er wel klachten, dan zijn ze weinig specifiek:

  • spierzwakte in de bovenbenen en de heupgordel
  • moeite met opstaan uit een stoel of met traplopen
  • bot- en spierpijn
  • een onzekere gang

Bij langdurige en diepe deficientie ontstaat osteomalacie bij volwassenen en rachitis bij kinderen. Nieuw botweefsel mineraliseert dan onvoldoende, met botpijn en vervormingen tot gevolg.

Bij ouderen hangt een lage waarde samen met spierzwakte en een verhoogd valrisico. Dat drijft het fractuurrisico verder op.

Deze klachten passen net zo goed bij tientallen andere oorzaken. Het getal is daarom de aanleiding voor het gesprek, niet de klacht.

Hoge waarden

Een hoge 25-OH-D komt vrijwel altijd door suppletie en niet door zon. De huid remt de eigen aanmaak namelijk af zodra er genoeg is.

Toxiciteit met hypercalciemie wordt in de regel pas gezien boven ongeveer 250 nmol/l. Daar is langdurig zeer hoge inname voor nodig.

Er is een tweede oorzaak die klinisch belangrijker is. Denk aan granulomateuze aandoeningen zoals sarcoidose en tuberculose. Ook sommige lymfomen horen erbij.

Macrofagen zetten 25-OH-D dan om in de actieve vorm, buiten de normale regeling om. Hypercalciemie kan dan optreden bij een volstrekt gewone 25-OH-D.

Daarom is een verhoogd calcium naast vitamine D een vraag voor de huisarts. Niet voor het supplementenschap.

Vitamine D (25-OH): wat te doen bij een afwijkende waarde

Man

Bij laag

Laag vitamine D kan vermoeidheid, spierzwakte en botpijn veroorzaken. Overweeg 2000-5000 IE dagelijkse suppletie en verhoog zonblootstelling.

Bij hoog

Hoog vitamine D kan wijzen op overmatige suppletie. Verminder supplement dosis en hertest over 3 maanden.

Vrouw

Bij laag

Laag vitamine D kan vermoeidheid, spierzwakte en botpijn veroorzaken. Overweeg 2000-5000 IE dagelijkse suppletie en verhoog zonblootstelling.

Bij hoog

Hoog vitamine D kan wijzen op overmatige suppletie. Verminder supplement dosis en hertest over 3 maanden.

Vitamine D (25-OH): leefstijl en deze waarde

Nederland ligt op ongeveer 52 graden noorderbreedte. Van oktober tot en met maart staat de zon hier te laag. Er bereikt dan te weinig UVB (290 tot 315 nm) de huid. In die maanden is er praktisch geen eigen aanmaak en teert het lichaam op de zomervoorraad.

De maand van de bloedafname hoort daarom bij de uitslag. Een waarde uit maart is niet vergelijkbaar met een waarde uit september. Een daling tussen die twee is meestal het seizoen, geen verslechtering.

Een lagere waarde is te verwachten bij:

  • een donkere huid, omdat melanine UVB absorbeert en er meer blootstelling nodig is
  • bedekkende kleding
  • binnenwerk en nachtdiensten
  • overgewicht, omdat vitamine D zich ophoopt in vetweefsel
  • hogere leeftijd, omdat de huid minder uitgangsstof bevat
  • vetmalabsorptie
  • enzyminducerende medicatie zoals anti-epileptica en rifampicine
  • glucocorticoiden, die de afbraak versnellen

De Gezondheidsraad adviseert bepaalde groepen om aan te vullen:

  • mensen van zeventig jaar en ouder
  • zwangeren
  • mensen met een donkere huid
  • mensen die weinig buiten komen

Welke hoeveelheid daarbij past, is een vraag voor de huisarts of het Voedingscentrum.

Gebruik je hooggedoseerd biotine? Meld dat dan bij de afname. Biotine kan sommige 25-OH-D-immunoassays storen en de uitslag vals verhogen.

Vitamine D (25-OH): veelgestelde vragen

Waarom staat er geen referentiewaarde bij vitamine D?

Omdat er geen laboratoriumreferentie voor bestaat. De Gezondheidsraad werkt met beslisgrenzen: onder 30 nmol/l deficientie, 30 tot 50 nmol/l insufficientie. Vanaf 50 nmol/l is de waarde toereikend voor botbehoud. Labs kunnen hun eigen grenzen vermelden.

Verandert de grens met de leeftijd?

Ja. Vanaf zeventig jaar schuift de grens omhoog en telt alles onder 50 nmol/l al als deficientie. Valrisico en fractuurrisico wegen op die leeftijd zwaarder. Boven 75 nmol/l is gewenst bij kwetsbare ouderen met valrisico.

Waarom meet het lab niet de actieve vorm?

De actieve vorm leeft maar enkele uren en parathormoon regelt haar strak. Bij een lege voorraad schakelt het lichaam de omzetting juist bij. De actieve waarde kan dan normaal lijken terwijl de voorraad op is. De opslagvorm 25-OH-D geeft daarom het eerlijke beeld.

Kan een supplement de uitslag vertekenen?

Een plantaardig D2-product kan dat, want niet elke immunoassay herkent D2 volledig. Vraag daarom om totaal 25-OH-D, dus D2 en D3 samen. Ook hooggedoseerd biotine kan sommige bepalingen storen. Meld dat voor de afname.

Testproducten

Deze marker is opgenomen in de volgende testpanelen.

Algemene checkup

Algemene checkup

Een breed bloedonderzoek met 18 waarden uit lever, nieren, schildklier, hart, vitamines en bloedbeeld.

ALAT (Alanine-aminotransferase) Gamma-GT Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Cholesterol Totaal HDL Cholesterol LDL Cholesterol Triglyceriden Glucose (Nuchter) Vitamine D (25-OH) Vitamine B12 Ferritine Hemoglobine Leukocyten Trombocyten CRP (C-Reactief Proteïne) MCV
€199,-

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

Vitamine D (25-OH)

€35,-