eGFR: normaalwaarden en wat een verlaagde eGFR betekent

Uw eGFR waarde schat hoeveel milliliter bloed uw nieren per minuut filteren. De e staat voor geschat. De waarde wordt dus berekend en niet rechtstreeks gemeten. Het laboratorium vult uw creatinine, leeftijd en geslacht in een formule in.

De standaardformule heet CKD-EPI. De versie uit 2021 werkt bewust zonder rasfactor. Oudere formules gebruikten die factor wel. Zij overschatten daardoor de nierfunctie bij zwarte patiënten en vertraagden doorverwijzing. Sommige Europese laboratoria rekenen daarnaast met de EKFC-formule. CKD-EPI en EKFC kunnen bij dezelfde persoon iets uiteenlopen. Kijk daarom welke formule op uw uitslag vermeld staat.

De uitkomst is genormaliseerd naar een lichaamsoppervlak van 1,73 vierkante meter. De waarde beantwoordt dus de vraag wat uw filtratie zou zijn bij een gemiddeld postuur. Bij een heel groot of heel klein lichaam wijkt de werkelijke filtratie hiervan af.

Creatinine komt uit spierweefsel. Daarom telt spiermassa mee in de uitkomst. Mannen hebben gemiddeld meer spiermassa dan vrouwen. Om die reden zit geslacht in de formule. Bij een vrouw met weinig spiermassa kan de eGFR gunstiger ogen dan de nierfunctie werkelijk is.

Een eGFR waarde van 90 of hoger geldt als normaal. Tussen 60 en 89 is de filtratie licht verminderd. Dat is op zichzelf vaak geen ziekte, zeker niet op oudere leeftijd. Tussen 45 en 59 spreekt men van stadium G3a. Tussen 30 en 44 gaat het om stadium G3b. Tussen 15 en 29 is de vermindering ernstig. Onder 15 spreekt men van nierfalen.

Eén waarde onder 60 betekent nog geen nierziekte. Voor die diagnose moet de waarde minstens drie maanden verlaagd blijven. Ook eiwit in de urine telt mee in die beoordeling. Een enkele uitslag van 58 is dus vooral een reden om te herhalen.

Een hoge eGFR is geen goed rapportcijfer. Veel laboratoria melden simpelweg groter dan 90. De formules zijn namelijk onnauwkeurig bij een hoge filtratie. Een langdurig verhoogde filtratie heet hyperfiltratie. Die ziet men bij vroege diabetes en bij overgewicht. Het is een risicosignaal en geen teken van gezondheid.

De eGFR daalt ook zonder ziekte met de leeftijd. Na ongeveer het veertigste jaar gaat het om circa 1 ml/min per jaar. Een waarde van 65 bij iemand van 80 is daarom vaak gewoon normaal.

De eGFR wordt meestal automatisch berekend zodra creatinine wordt bepaald. Dat gebeurt bij standaard bloedonderzoek. De waarde weegt zwaarder bij diabetes en bij hoge bloeddruk. Ook hart- en vaatziekten en nierziekte in de familie tellen mee.

De formule geldt alleen bij een stabiele situatie. Tijdens een acute ziekte klopt de uitkomst niet. Creatinine loopt dan een dag of langer achter op de werkelijke filtratie. De formules zijn ook niet gevalideerd tijdens de zwangerschap. De filtratie stijgt dan fysiologisch met 40 tot 50 procent.

Verschillende alledaagse dingen verlagen de berekende eGFR zonder de nier te raken. Creatinesupplementen verhogen het creatinine in het bloed. Een grote vleesmaaltijd doet hetzelfde. Zware training en uitdroging werken ook die kant op. Het antibioticum trimethoprim remt de uitscheiding van creatinine. In al deze gevallen blijft de nierfunctie zelf onveranderd.

Past de uitslag niet bij de persoon, dan helpt cystatine C. Die stof komt niet uit spierweefsel. Bij twijfel geeft de gecombineerde formule het betrouwbaarste beeld. Bespreek een afwijkende waarde altijd met uw arts.