ALAT waarde: wat dit leverenzym meet

De test meet hoeveel ALAT er in uw bloed circuleert. De uitslag staat in units per liter, afgekort u/l. ALAT is de afkorting van alanine aminotransferase.

Op oudere uitslagen staat soms de vroegere naam SGPT. Het is hetzelfde enzym en dezelfde bepaling.

Het enzym werkt binnenin de cel. Het verplaatst een aminogroep tussen twee stoffen. Uw lichaam heeft die stap nodig om aminozuren tot brandstof om te bouwen.

Zolang een cel heel is, blijft het enzym netjes binnen. Pas als levercellen beschadigd raken, lekt ALAT naar buiten.

Waar ALAT zit, bepaalt wat de uitslag waard is. Het enzym zit vooral in de lever, veel sterker geconcentreerd dan elders. Kleine hoeveelheden zitten in nier, hart en skeletspier. Die verhouding maakt ALAT specifieker voor de lever dan ASAT, dat in veel weefsels tegelijk voorkomt.

Daarom staat ALAT zelden alleen op een uitslag. Meestal ziet u het naast ASAT, gamma GT, alkalische fosfatase en bilirubine. Elk enzym wijst een andere kant op.

ALAT en ASAT komen uit de levercel zelf. Gamma-GT en alkalische fosfatase komen uit de galwegen. Die verdeling stuurt het verder onderzoek dat een arts kiest.

De bepaling zelf zegt niets over de oorzaak. Ze telt alleen op hoeveel enzym er circuleert. Wat een hoge ALAT waarde betekent, blijkt pas uit de combinatie met de andere leverwaarden.

Een verhoogde ALAT waarde betekent dat er levercellen beschadigd raken. Het is geen diagnose. Het is een aanwijzing dat er iets aandacht verdient.

De volgorde van waarschijnlijkheid is hier belangrijker dan de lijst zelf. In Nederland is leververvetting veruit de meest voorkomende reden voor een licht verhoogd resultaat. Die stijging blijft meestal bescheiden, ongeveer één tot drie keer de bovengrens. Ze schommelt bovendien van meting tot meting.

Daarna volgen medicijnen en supplementen. Paracetamol bij overdosering telt mee, net als amoxicilline met clavulaanzuur en anti-epileptica. Bij supplementen gaat het onder meer om groene thee-extract, ashwagandha en curcumine in hoge dosering. Overmatig alcoholgebruik staat in dezelfde categorie, al verschuift alcohol de verhouding met ASAT typisch de andere kant op.

Virale hepatitis geeft juist de sterk verhoogde uitslagen. Bij een acute virale hepatitis loopt ALAT op tot vele malen de bovengrens. Hepatitis B en hepatitis C worden vastgesteld met serologie, niet met dit enzym. ALAT laat alleen zien dat er iets speelt.

Er is een tweede reden waarom deze uitslag telt, en die wordt vaak gemist. De referentiewaarde is afgeleid van de gemiddelde bevolking, niet van gezonde mensen. Onderzoek onder gescreende bloeddonoren kwam uit op een gezonde bovengrens rond 30 u/l voor mannen en rond 19 u/l voor vrouwen.

De 45 en 34 op uw uitslag zijn dus een laboratoriumgrens. Een vrouw met een waarde van 30 leest "normaal" en zit ruim boven die gezonde grens. Dat is geen reden tot zorg, wel een reden tot een gesprek bij metabole risicofactoren.

Omgekeerd sluit een normale ALAT waarde leververvetting niet uit. Een groot deel van de mensen met aangetoonde leververvetting heeft enzymen binnen de referentiewaarden.

ALAT staat standaard op een leverpanel. Zo'n panel wordt aangevraagd bij klachten die bij de lever kunnen passen. Ook bij het volgen van medicijnen die de lever belasten is het gebruikelijk. En het hoort bij een bredere gezondheidscheck.

Eén regel vooraf doet er echt toe. Doe geen zware of ongewone training in de 48 tot 72 uur ervoor. Spierinspanning tilt ALAT minder op dan ASAT, maar wel merkbaar. Wie net met een nieuw programma is begonnen, wacht beter iets langer.

Herhalen zegt meer dan één momentopname. Enzymwaarden schommelen van week tot week. De richting waarin een waarde beweegt, is informatiever dan het losse getal.

Wordt een verhoogde ALAT waarde gevonden, dan volgt meestal geen tweede ALAT. De logische vervolgstap is de context eromheen: ASAT, gamma GT, alkalische fosfatase en bilirubine. Blijft de waarde verhoogd, dan hoort daar een oorzaakonderzoek bij. Denk aan serologie voor hepatitis B en C, aan ijzerstatus, en aan een metabole beoordeling.

Bespreek afwijkende alat waarden altijd met uw huisarts. Ook als u zelf al een verklaring vermoedt.